dinsdag 28 februari 2012

Vechthuwelijk voor gevorderden

J.J. Voskuil schreef een portret van zijn twee homoseksuele buurmannen: "een dementerende oude man" en een "enigszins debiele jongen". En passant schetst hij een weinig fraai beeld van zijn labiele en agressieve echtgenote. Als zij zegt: "En ik begrijp ook niet hoe je kunt zeggen dat je Eichmann wel begrijpt. Ik begrijp niemand. Ik heb aan iedereen de pest.", blijkt dat de echtelieden meer op elkaar lijken dan je op grond van hun heftige geruzie zou vermoeden. De poging een vriendschap te onderhouden met de buurmannnen komt eerder voort uit Nicoliens behoefte haar eenzaamheid te doorbreken dan uit echte verwantschap.

Nicolien verdeelt mensen in "goed" en "fout", waarbij ze af en toe tot opzienbarende conclusies komt. De buurmannen Petrus en Peer zijn goed, want "underdogs", die door de maatschappij vertrapt worden. Vriendin Roosje komt op bezoek en doet de uitspraak 'Homo's zijn nu eenmaal niet de moedigste mensen!'. Vanaf dat moment heeft ze het bij Nicolien uiteraard volledig verbruid en wordt ze bij het "fout-kamp" ingedeeld. Vervolgens steigert sie sich in einen immer größer werdenden Hass hinein: 'Ik zou weleens willen weten wat zij gedaan had in de oorlog als ze niet toevallig een jodin was geweest.' Om te besluiten met de conclusie: 'Zulke opmerkingen zijn de eerste stap op weg naar de gaskamers. Mensen als Roosje hebben de gaskamers gebouwd.'

Behalve een roman over de zeldzaamheid van echte vriendschap ('Een vriend is iemand, die ons op het hart trapt en van wien men dan zegt, dat hij zulke zachte voeten heeft.', schreef Jacob Israël de Haan, van wie in de roman een andere uitspraak wordt geciteerd) en over onbegrip, agressie en eenzaamheid binnen een huwelijk, is De buurman ook een fraai lesje in dialectiek.






woensdag 1 februari 2012

Die letzte deutsche Diva


Vor zehn Jahren starb Hildegard Knef
(Ulm, 28. Februar 1925 - Berlin, 1. Februar 2002)

zaterdag 28 januari 2012

Lelijk zijn we



Foto: Menno Wigman als jeune poèt maudit

Lelijk, zo lelijk, ja, steeds lelijker
bewegen we ons door de binnenstad.
De goede handel die ons lichaam was
vervloog en bijna elke winkelruit
verspreekt zich en beledigt nu je hoofd.

We hadden haren, wimpers en gezichten,
we leefden, legden lippen tegen lippen
en hielden tot de laatste komma vast
aan het gesjacher dat ons lichaam was.

Te koop. Te koop. De winkelstraat vergaat
van jeugd en hoop op een gelikter hoofd,
geliefden lopen glashard door je heen.

Jugend. Jugend. 'Nicht zu haben.' Ik las
dat in het Paradijs geen spiegels waren.

- Menno Wigman

Uit: Mijn naam is Legioen, 2011

zaterdag 21 januari 2012

De wereld volgens W.F. Hermans (1)

W.F. Hermans over de tijdgeest van de jaren '60 en '70:

"Mooi en lelijk [...] gingen voor de bijl. Alles was mooi, alles was de moeite waard om gedrukt te worden: de stomste praatjes, het kreupelste Nederlands. Iedereen heette begaafd en creatief. Alle verfklodders waren evenveel waard.
De logica was ook maar een verzameling holle kunstgrepen, alleen bedacht om de begaafde en creatieve arbeidersklasse onder de duim te houden en haar de toegang tot de universiteiten veel te moeilijk te maken.
Een verschrikkelijke verwarring tussen feiten die maatschappelijk bepaald zijn [...] en dingen die dat niet zijn [...] nestelde zich in het perswezen, maar natuurlijk niet in het bewustzijn van alle lezers.
Zoals het volk ook vroeger wel geweten heeft dat pastoor en dominee, hoeveel gebeden ze ook opzonden tot de Allerhoogste, geen gebroken been of een blindedarmontsteking konden genezen, zo weet het nu ook wel dat zelfs al zouden huwelijkstrouw, ouderliefde, kinderliefde en eerbied voor de autoriteiten alleen maar op domme taboes berusten, er toch niet prettig geleefd kan worden in een maatschappij waar elke automobilist naar willekeur links of rechts mag rijden, waar iedereen straffeloos mag bestelen, beledigen, bedriegen en vermoorden.
En ook weet het zeer goed dat twee plus twee volgens de logica nog altijd vier is en dat hij die dit betwist en terzijde schuift als een overleefd taboe, zelfs bij de progressiefste fiscus geen gehoor zal krijgen."

Uit: Houten leeuwen en leeuwen van goud, 1979

Favoriete citaten (2)

'Car certains corps sont refraîchissants comme l'eau, et il serait bon de se demander pourquoi les plus ardents sont ceux qui refraîchissent le plus.'

'Il faut chérir quelqu'un pour s'apercevoir qu'il est scandaleux que la créature meure.'

'On n'est bien que libre, et cacher ses opinions est encore plus gênant que de couvrir sa peau.'

'Plaise à Celui qui Est peut-être de dilater le coeur humain à la mesure de toute la vie.'

'Qui serait assez insensé pour mourir sans avoir fait au moins le tour de sa prison?'



Marguerite Yourcenar, L'Oeuvre au Noir, 1968

maandag 2 januari 2012

Thomas Mann over het onderwijs

Hanno Buddenbrook bevindt zich in de badplaats Travemünde en weet zich hier veilig voor de docenten van het Lübecker Realgymnasium. Wat volgt is een kleine Gemeinheit van Thomas Mann:

'Nein, Gott sei gepriesen, hierher kam keiner der blanken Kammgarnröcke, die auf Erden Regeldetri und Grammatik vertraten, hierher nicht, denn es war ziemlich kostspielig hier draußen....'

Uit: Buddenbrooks, 10. Teil, 1901

Wat verder in het boek komt een passage voor waaruit blijkt hoe de docenten van voornoemde school zichzelf voor de gek houden. Zoals veel van wat Thomas Mann over de dagelijkse schoolpraktijk schrijft ongetwijfeld nog steeds actueel.

'Adolf Todtenhaupt aber, der Primus wußte alles; er war seiner Lebtage noch nicht eine Antwort schuldig geblieben. Das lag zum Teil an seinem stillen, leidenschaftlichen Fleiße, zum Teil daran, daß die Lehrer sich hüteten, ihn etwas zu fragen, was er vielleicht nicht hätte wissen können. Es hätte sie schmerzlich berührt und beschämt, es hätte sie in ihrem Glauben an menschliche Vollkommenheit erschüttert, ein Verstummen Adolf Todtenhaupts zu erleben...'

Uit: Buddenbrooks, 11. Teil, 1901