zondag 10 mei 2009

Reve und kein Ende

(Voor boekhandel Blokker te Heemstede: docenten aan College Hageveld schrijven over hun favoriete boek/auteur)

Mijn liefde voor Gerard Reve begon in mijn puberteit. Het was mijn toenmalige leraar Nederlands die mij met zijn werk in aanraking bracht. Later heb ik mij weleens afgevraagd, en ik vraag het mij nu weer af, of het pedagogisch verantwoord is om een adolescent een schrijver als Reve aan te raden. Veel pubers zijn geneigd om zonder distantie te lezen en zoeken in literaire teksten naar de mogelijkheid tot identificatie. Is Gerard Reve echter het ideale rolmodel? Voor mij werd hij, op 15-jarige leeftijd, een literaire God.
Dat begon met de foto op de omslag van het eerste boek dat ik van Reve las: Brieven van een aardappeleter (1993). Reve, in pak met stropdas, neemt hierop een ietwat spottende pose in, met een licht wrede trek op zijn gezicht. Hoewel bijna 70, onmiskenbaar een knappe, intrigerende man. In de komende jaren zou ik het ene boek na het andere van hem verslinden; sommige boeken las ik twee keer binnen één jaar.
Reve heeft de puber dan ook wel iets te bieden. Zijn niet alle pubers in wezen romantici? Reve schrijft over het verlangen naar liefde en seksualiteit, een verlangen dat niet wordt vervuld. Hij schrijft over eenzaamheid, die daar het gevolg van is. En hij schrijft, wat ik pas later ben gaan begrijpen, vanuit een symbolisch wereldbeeld (het katholicisme), dat haaks staat op het materialistische wereldbeeld van zijn jeugd (het communisme).
Wat Reve voor mij tot de grootste Nederlandse schrijver maakt, is de persoonlijke inzet die zijn boeken kenmerkt. Reve is een schrijver die je, als je er hetzelfde levensgevoel op na houdt, niet onberoerd laat. Ook kan ik steeds opnieuw enorm genieten van zijn polemieken tegen bijvoorbeeld de stad Amsterdam, tegen het ‘zorgeloze kunstenaarsvolkje’ dat die stad bevolkt en tegen de morele gelijkhebberigheid van het socialisme. Maar vóór het kapitalisme en de monarchie.
Bij Reve valt ook bijzonder veel te lachen, bijvoorbeeld om de drankzuchtige dichter Hugo Treger in Bezorgde ouders (1988), die bij het grofvuil een teddybeer vindt, die hij niet kan laten liggen omdat dat zonde is, maar eenmaal mee naar huis genomen, van een anti-katholieke samenzwering verdenkt en die daarom gekneveld moet worden en weggestopt onder een roze kinderbadje. Je moet er maar opkomen en het overtuigend op papier kunnen zetten.
Er zijn vele boeken die geschikt zijn als inleiding tot het werk van Gerard Reve, bijvoorbeeld de door Reve’s levenspartner Joop Schafthuizen samengestelde bloemlezing De laatste jaren van mijn grootvader, die een mooie dwarsdoorsnede biedt van vijftig jaar schrijverschap. Hoofdzaak is dat de grootste schrijver die Nederland in de 20e eeuw heeft voortgebracht, gelezen blijft worden.

vrijdag 10 april 2009

Verklärte Nacht

Ruim een week geleden was ik in het Concertgebouw, zomaar een concert met muziek van Van Bree, Schumann en Schönberg. De vermaarde cellist Pieter Wispelwey zou spelen. De man is niet voor niets wereldberoemd, want het is ongelooflijk hoe virtuoos hij de cello kan bespelen (soms er bijna op rammen, soms het instrument vrijwel loslaten) en hoe hij zelf volledig in het spelen weet op te gaan. Bij het tweede stuk van Schumann betraden opeens twee pianospelende blonde engelen het podium, in de vorm van de broertjes Lucas en Arthur Jussen. Tot slot van de avond werd 'Verklärte Nacht' gespeeld, waarin niet alleen aan de vrouw, die vóór haar huwelijk zwanger is van een andere man, absolutie leek te worden geschonken, maar aan het gehele publiek. En dit alles op een doodgewone maandagavond.

zaterdag 28 maart 2009

De leukste school van Nederland

Inmiddels is het Radio 538-circus verder getrokken en kunnen we de rekening opmaken. Het heeft aardig wat geld gekost, vooral aan paraplu's in de juiste kleuren en een tokkelbaan. In de school werd reclame gemaakt voor Radio 538 en de Koninklijke Luchtmacht. Toch vermoed ik dat deze organisaties niet aan de kosten hebben bijgedragen. Wat mij betreft hadden we al het geld beter over kunnen maken naar een goed doel.Het gros van de Heemsteedse, Hoofddorpse en Haarlemse jeugd had zich keurig aan de opdracht gehouden en verscheen geheel in het wit gekleed op school. Een minderheid van de docenten verscheen in de kleuren van Radio 538 en een zeer kleine minderheid in de kleuren van de Luchtmacht. Veel docenten distantieerden zich volkomen van het spektakel, waarbij sommige leerlingen zich na een uitwisseling van gedachtes ook wel wat kon voorstellen.Nu is niet iedere leerling bij ons op school 'comfortably numb' door de jarenlange blootstelling aan commercie en consumentisme en hadden er zowaar een paar een spandoek gemaakt, dat vervolgens door andere leerlingen aan stukken werd gescheurd, waarna de demonstranten bij de nek werden gegrepen en afgevoerd. Helaas is het echt zo gebeurd. Ook waren er leerlingen die zich inzetten voor het jaarlijkse ontwikkelingsproject van de school, die er zo voor zorgden dat er nog iets van substantie zat in het filmpje dat van deze dag gemaakt is.

woensdag 25 maart 2009

Radio 538

Morgen komt Radio 538 op bezoek op de school waar ik lesgeef. Wij zijn één van de vijf finalisten die meedingen naar de titel 'Leukste school van Nederland'. Het belooft een enorm spektakel te worden. De leerlingen zijn opgeroepen om allemaal in het wit gekleed naar school te komen, de docenten zijn gevraagd in de kleuren van Radio 538 of in die van de Koninklijke Luchtmacht (kennelijk de hoofdsponsor) te verschijnen. Ondertussen wordt er met honderden paraplu's gezwaaid, kunnen de leerlingen plaatsnemen in een helicoptersimulator en zullen de populairste leraren en de hunk van de school abseilen van de koepel.Veel van mijn collega's zijn hier heel erg tegen, vooral tegen de aanwezigheid van de Luchtmacht, en overwegen op zoek te gaan naar hun gebroken geweertjes, waarschijnlijk in de vorm van een button. Ik weet zelf niet zo goed wat ik van het hele festijn moet vinden. Ik gun de leerlingen hun feestje, maar vind het ook een nogal overdreven commercieel circus. Wat zal ik morgen zeggen, als een radioreporter mij vraagt waarom ik niet in de juiste uitdossing op het feest ben verschenen? Dat we er wat mij betreft naar moeten streven niet de leukste, maar de beste school van Nederland te worden? Binnenkort een verslag van het front.

vrijdag 2 januari 2009

Het boek van het jaar

Ondanks een drukke baan en de afleiding van internet en films en series op dvd, heb ik het afgelopen jaar toch nog tijd gehad om af en toe een boek te lezen.

Enkele hoogtepunten:

Van beroepschagrijn Willem Frederik Hermans las ik Ik heb altijd gelijk (1951) en Nooit meer slapen (1966). De titels intrigeerden me al lang en ik wilde deze boeken gewoon eens gelezen hebben. Hermans' proza is als een hogedrukpan.

Van W.F. Hermans en Gerard Reve samen las ik Verscheur deze brief! Ik vertel veel te veel (2008). Literair voyeurisme. De briefwisseling is interessant tot beide heren ruzie krijgen en Hermans Reve verder volkomen negeert.

Een ander voorbeeld van literair voyeurisme: Doeschka Meijsings roman Over de liefde (2008), over de verbroken relatie tussen de auteur en journaliste Xandra Schutte. Een eerlijk boek over geborgenheid versus eenzaamheid.

Omdat Harry Mulisch op bezoek kwam op de school waar ik lesgeef, besloot ik ondanks mijn aversie tegen zijn persoon toch maar eens een boek van hem te lezen. Dat werd De zaak 40/61 (1962), over het Eichmann-proces in Jeruzalem. De passages waar Mulisch de filosoof uithangt daargelaten is dit een memorabel boek over de rol van het individu in de holocaust. Een boek om te herlezen.

Een mooi boek dat lekker wegleest is Ein perfekter Kellner (2004) van de Zwitser Alain-Claude Sulzer. Qua stijl en thematiek vergelijkbaar met The remains of the day van Kazuo Ishiguro. In het boek van Sulzer beleeft een kelner op jonge leeftijd een liefdesavontuur, waar hij de rest van zijn leven op teert. Jaren later wordt hij weer met de liefde van zijn leven geconfronteerd.

Het opmerkelijkste boek dat ik las: Die Liebhaberinnen (1975) van Elfriede Jelinek. Wat een nare vrouw. Genadeloos, maar met veel humor fileert Jelinek de ambities van twee jonge vrouwen in een Oostenrijks dorpje die zich door het aan de haak slaan van een man willen ontworstelen aan het werken aan de lopende band of als naaister.

Mooiste boek dat ik las: Een revolverschot (1905) van de Vlaamse schrijfster Virginie Loveling. Waarschijnlijk een vergeten schrijfster en een vergeten roman. Ooit bij De Slegte gekocht voor twee euro. Loveling beschrijft het leven van twee zussen die samen in een Vlaams dorpje wonen. Als beide zussen verliefd worden op dezelfde man, heeft één zus het nazien. Met veel gevoel voor psychologie wordt het einde van een harmonische idylle beschreven.

All American names

Kijkend naar mijn favoriete soap viel me bij de aftiteling op dat je in Amerika zoveel korte, krachtige (eenlettergrepige) voornamen hebt, zoals Gale, Hal en Brad. Vroeger had je dat in Nederland ook (Jan, Piet, Klaas). Zouden ze in Amerika een voorliefde voor korte namen behouden hebben? En hoeveel korte namen kun je maken met het combineren van 26 letters?

maandag 15 december 2008

Een Duits stijlicoon is niet meer


Vandaag is Horst Tappert op 85-jarige leeftijd overleden. Dankzij de DVD-reeks kunnen we nog lang genieten van hoe Tappert in zijn rol van commissaris Stephan Derrick de telefoon opneemt, hoe hij zijn assistent Harry (Fritz Wepper) sommeert de wagen voor te rijden, hoe hij waterig uit zijn lodderige achter dikke brillenglazen schuilgaande ogen kijkt, hoe makkelijk hij zich beweegt in zowel goedkoop uitziende Duitse etablissementen als in burgerlijk-sjieke westduitse villa's, wat een merkwaardige toupet hij toch draagt, wat een quasi-filosofische onnavolgbare praat hij over ons uitstrooit en hoe hij aan het eind van menig aflevering dankzij zijn onovertroffen psychologisch inzicht alle touwtjes weer aan elkaar weet te knopen. Tappert, volgens het journaal de beroemdste Duitser ter wereld en lange tijd het belangrijkste Duitse exportproduct, zal nog lang voortleven.