zondag 26 oktober 2008

Eine bitterböse Geschichte zum Lachen und Weinen


Tijdens mijn vakantie las ik Elfriede Jelineks roman Die Liebhaberinnen.

Die Liebhaberinnen is een soort sarcastische parodie op een Heimatroman, waarin de alwetende verteller twee meisjes uit een (waarschijnlijk Oostenrijks) dorpje volgt die proberen aan hun eenvoudige afkomst te ontkomen en het hoger op te zoeken. De manier waarop ze dit doen is door een man aan zich te binden. En dat kun je weer het beste bereiken door zwanger van hem te worden.

Dat gaat in het geval van Brigitte zo in zijn werk:

brigitte will es in sich hineinkriegen und, daß es dann auch drinnenbleibt und nicht wieder ungenützt, sinnlos und zukunftslos herausrinnt. brigitte will, daß heinz abdrückt und ihr den extrakt aus dem rindsbraten und den semmelknödeln von heute mittag hineinschießt. jetzt muß dieser schlatzige mist doch endlich hineingespritzt und drinnen sein, aber nein, gut ding braucht weile, und heinz braucht auch weile. [...]

brigitte fühlt den schwammigen heinzbauch auf sich herunterdrücken, nichts deutet darauf hin, daß noch leben in diesem koloß ist.
heinz ist nicht gerade der leichteste, doch das bedenkt er nicht.
soll ich ihn in die weichen treten wie ein pferd, durchzuckt es b. flüchtig.

Eigenlijk heeft Brigitte een hekel aan Heinz. Zijn charme bestaat er in dat hij in de toekomst waarschijnlijk een eigen zaak zal hebben. Heinz wil met Brigitte slechts avontuurtjes beleven en valt eigenlijk op Susi. De ouders van Heinz zien Brigitte al helemaal niet staan, omdat ze 'minder' is dan Heinz en hij er dus met haar niet op vooruitgaat. Genadeloos ontleedt Elfriede Jelinek de economische principes in menselijke relaties. Maar als de 'schlatzige mist' dan eindelijk 'hineingespritzt' is, is er geen ontkomen meer aan: er zal getrouwd worden en Brigitte krijgt haar grote huis, mooie keuken, meubels; waar het haar uiteindelijk allemaal om te doen was.

De verhalen in Die Liebhaberinnen stemmen niet vrolijk. Toch valt er ook te lachen om het dodelijke commentaar van de alwetende verteller en te genieten van het originele taalgebruik. Maar van iets van mededogen met haar hoofdpersonen is bij Elfriede Jelinek geen sprake, wat het lezen van haar boeken toch iets ongemakkelijks geeft.

zaterdag 25 oktober 2008

Dresden revisited

Eergisteren was ik voor het eerst in ruim zes jaar weer eens in Dresden. Daar doet men er alles aan om de oude naam van het Florence aan de Elbe (Elbflorenz) ere aan te doen. Diverse Barok-gebouwen stonden in de DDR-tijd nog overeind en sinds 2004 is ook de Frauenkirche weer opgebouwd. Als je de kerk binnentreedt is het net alsof je een Japanse kopie bezoekt. Desalniettemin vinden vooral veel oudere Duitsers de kerk prachtig en ervaren ze de wederopbouw als het afsluitende hoofdstuk van de Tweede Wereldoorlog. Ook de gebouwen rond de Frauenkirche zijn allemaal 'nep'. Samen met al die barok-pracht-en-praal is het centrum van Dresden een plek geworden voor toeristen (waar je naar toe geleid wordt door één van de lelijkste Einkaufsmeilen die ik ooit heb gezien; de Leyweg in Den Haag is er niks bij). Gelukkig is er aan de andere kant van de Elbe ook nog de Neustadt, die in de 19e eeuw is ontstaan en de oorlog redelijk ongeschonden heeft overleefd. Hier geen toeristen, maar vooral heel veel alternatieve Duitsers, van jonge gezinnen (komt in Duitse alternatieve kringen veel voor) tot punks. Hier leeft de stad: met boekhandeltjes, boetiekjes, leuke cafeetjes, etc.

PS1 Wat wel voor de Dresdner Stadtverwaltung spreekt: het Kulturhaus (een soort Palast der Republik) hebben ze laten staan, inclusief DDR-wandfries.

PS2 Op een zuil voor Café Prag, in de DDR een gerenommeerd café en na de Wende een succesvol Italiaans restaurant (het eerste in Dresden), zag ik het mooiste mozaïek ooit (foto volgt).

maandag 15 september 2008

Jellema ontdekken (3)

Nog een gedicht van C.O. Jellema:

Nageslacht

Dit droom ik vaker:
niet onder, op zijn zerk
ligt met wijdopen ogen starend
naar sterren in het ongelovig
heelal, mijn vader;
hij groeit zijn stem te boven
'die niet laat varen
het werk zijner handen'.
Om bang van te worden.
Miljoenen
kleine gevoelens
krioelen
als wormen
door mij heen.

Ik hoor het buiten stormen.
Ik wou dat de zon scheen.



(Zo kan ik wel doorgaan met citeren uit Jellema's prachtige gedichten uit de jaren '70)

Jellema ontdekken (2)

In navolging van mijn collega-blogger Frieda Splitter ontdek ik de dichter en germanist C.O. Jellema. Deel 2 in een serie.

Als ik in een poëzieclub zou zitten, zou ik het volgende gedicht inbrengen (ook een mooi gedicht voor op een Plint-poster):

Herinnering aan een appel

Ik raap de appel uit het gras
en leg hem op de blauwe schaal
de lamp brandt bij het avondmaal,
omdat het toen ook avond was,
mijn broertje doet zijn schoolverhaal,
zodat ik zeker weet dat hij
hier woont, nu praten wij,
wie hij bedoelt met jij ben ik
en wij zijn samen ogenblik
in taal,
die tijdelijk een appel was;
ik neem hem uit de blauwe schaal
en leg hem in het gras.

Voorlopige vertalingen (2)

Sarah Kirsch: Ik in de zon van jouw sterfmaand

Ik in de zon van jouw sterfmaand
ik voor het geopende raam
ik doe wat ik gewoon ben: droog
gewassen haar

Schommels vliegen
aan mijn ooghoek voorbij, wespen
steltlopen op rottende peren
bij het zien van witte lakens
jankt de wasserijhond: hij is nog klein

Vlieg haar van mijn kam
vlieg tussen spinnendraden
zwart haar dood haar
net nog bij mij

woensdag 6 augustus 2008

Uit de media (2)

"Ik [= Volkskrant-medewerker Cornald Maas] zag [...] dit jaar, en vorig jaar, en alle jaren daarvoor, vooral brave Hendriken en Hendrika's, jonge homo's aandoenlijk verenigd, oudere homo's al even aandoenlijk in de weer met een waterspuit, dansend op achterhaalde discostampers als YMCA en It's raining men.
Steeds meer gerenommeerde bedrijven bekenden kleur: ABN/Amro en Shell deden al mee met een boot, dit jaar ook ING en TNT. Nogal onschuldig - de boten herbergden vooral dansend personeel en leken op varende reclamezuilen. In 2007 voer Rita Verdonk mee, als homomoeder in spe en als koningin-moeder van alle toeschouwers die, hoopte zij, op haar zouden gaan stemmen.
Dit jaar was het de beurt aan Ronald Plasterk, die steeds zijn hoed afnam voor het publiek, en andere PvdA-collega's op een boot met als motto 'Gewoon lesbisch zijn'. Job Cohen was er ook, als burgervader die zwaaiend de boel bij elkaar hield, voorafgegaan door Gordon die een homozender wil starten.
En dat alles als statement in een tijd waarin het geweld tegen homo's toeneemt.
Mensen aan de kant genoten er ook dit jaar van, ze zwaaiden en lachten, dronken rosé, vroegen zich af of sommige vrouwen misschien toch mannen waren en spraken daar geen oordelen over uit - de vermeende buitenissigheid van Canal Pride is al jarenlang verburgerlijkt.
Maar dat mag opeens niet meer. Journalisten en columnisten laken het politiek-correcte, truttige karakter van Gay Pride. De Volkskrant tekent uit de mond van een organisator van homofestijnen op dat het om seks en drugs zou moeten gaan (Binnenland, 2 augustus), Parool-columnist Theodor Holman [...] smaalt dat het feest de status van 'baby'tjes kussen' heeft gekregen.
[...] Canal Pride is precies wat het moet zijn [...], omdat het - veel meer dan Koninginnedag en andere lawaaifeesten - een feest van verbroedering, saamhorigheid en tolerantie is. Mét bijval uit de politiek inderdaad - voor veel niet-grachtengordel-homo's een veel grotere opsteker dan sommigen zich kunnen voorstellen.
Zoals voor de twee vrouwen uit Appelscha, die naast me stonden te kijken: een leven met mannen en kinderen achter de rug, pas een half jaar uit de kast, en nu, tijdens Gay Pride, voor het eerst in het openbaar samen. Ze lachten en genoten, en een van hen maakte foto's, voor 'ons mem', zoals ze zei, haar oude moeder - als bewijs van hun bestaansrecht."

Cornald Maas in De Volkskrant, 4 augustus 2008

Uit de media (1)

"Den Haag zag [...] niet de stappen die het CWI maakte. Moe werd hij [= oud-CWI-topman Rens de Groot] ervan als er wéér een Tweede Kamerlid het woord 'bureaucratie' in de strijd wierp in de hoop op politiek gewin. 'Dat bekt lekker makkelijk, want welke burger denkt dan niet dat je groot gelijk hebt? Maar het CWI voert zo goed mogelijk uit wat de regering zelf heeft bedacht. Nederland beschikt over een aantal zeer professionele overheidsinstellingen. Veel politici zien dat niet. En ze snappen blijkbaar ook niet dat afgeven op die 'bureaucratische instellingen' een smet werpt op henzelf, want de burger ziet het als een pot nat. Het terugbrengen van het vertrouwen in de overheid begint met het uiten van trots op je eigen huis.'"

Uit: De Volkskrant, 4 augustus 2008